Tadeusz Piktel
Z Ludzie Morza
| Tadeusz Piktel | |
|---|---|
| Urodzony | 4 kwietnia 1924 (?) |
| Zawód, stopień | marynarz Polskiej Marynarki Wojennej, operator radiostacji (HFDF) na ORP Piorun; po wojnie pracownik portu szczecińskiego |
| Praca | Polska Marynarka Wojenna (1942–1944); port w Szczecinie (po wojnie) |
| Statki | ORP Piorun (1942–1944) |
| Wykształcenie | I klasa gimnazjum państwowego im. Gilewicza w Brasławiu (1939); kurs radiotelegrafistów w Plymouth (ukończony 27 lipca 1942); matura w liceum handlowym w Glasgow; studia techniczne w Wielkiej Brytanii („Radio and Television Colleges”) |
| Materiały przekazał | Tadeusz Piktel (relacja nagrana przez Marka Koszura w latach 80. XX w.); zdjęcie z dedykacją ojca w zbiorach Marka Koszura |
Tadeusz Piktel był marynarzem Polskiej Marynarki Wojennej w czasie II wojny światowej. Jako szesnastolatek z Brasławia trafił w 1939 roku do internowania na Łotwie, potem do sowieckich obozów, a przez armię formowaną w ZSRR dotarł do Wielkiej Brytanii. W latach 1942–1944 służył na niszczycielu ORP Piorun, m.in. w konwojach arktycznych, na Morzu Śródziemnym i w czasie inwazji w Normandii. Po powrocie do Polski w 1948 roku całe życie zawodowe przepracował w porcie szczecińskim.
Życiorys
Dzieciństwo i młodość
W 1939 roku mieszkał w Brasławiu, miasteczku na północ od Wilna. Uczył się w pierwszej klasie gimnazjum państwowego im. Gilewicza. Jego ojciec był oficerem zawodowym. Tadeusz był najstarszym synem; miał starszą o rok siostrę, młodszą siostrę i młodszego brata. Imion rodziców i rodzeństwa źródło nie podaje.
Datę urodzenia podano w nagłówku na podstawie relacji: Piktel mówi, że 18 lat skończył 4 kwietnia 1942 roku w Krasnowodsku. W 1939 roku miał według części 1 „niespełna 16 lat”, a według wstępu do części 2 „szesnaście lat” (tak w źródle; do sprawdzenia).
Wrzesień 1939 i internowanie na Łotwie
Po wkroczeniu wojsk radzieckich 17 września 1939 roku zgłosił się ochotniczo do lokalnego Batalionu Obrony Narodowej, jak prawie wszyscy koledzy z klasy. Matka miała powiedzieć: „Po to są synowie, żeby Ojczyzny bronili”. Oddział pomaszerował w stronę Wilna i zatrzymał się w majątku Dukszty. Piktel opiekował się furgonem z amunicją. Majątek zbombardowały niemieckie samoloty. 24 września dowódca pozwolił żołnierzom przejść granicę albo wrócić do domu. W nocy 25 września Piktel przeszedł na Łotwę i trafił do obozu dla internowanych w Litene.
Na Łotwie pracował w gospodarstwach rolnych (u gospodarza Patesa, potem u rodziny Berzinów). Od 1 stycznia 1940 roku był tam razem z ojcem. Po zajęciu Łotwy przez ZSRR (1940) ojca aresztowano. Tadeusz próbował uciec przez Estonię do Szwecji, ukryty w maszynowni statku, ale mu się nie udało. 9 października 1940 roku został aresztowany i osadzony w więzieniu w Rydze.
Obozy w ZSRR (1940–1942)
Konwój NKWD przewiózł go do obozu w Juchnowie, gdzie spotkał ojca. Później przez Leningrad trafił do obozu przejściowego pod Murmańskiem, a statkiem „Clara Zetkin” do obozu Ponoj na Półwyspie Kola. Tam znów był z ojcem. Pracował przy rozładunku barek i przy budowie. Na statku dowiedział się o napaści Niemiec na ZSRR. Następnie przewieziono go przez Archangielsk w głąb ZSRR.
26 lipca (rok nie podany) dotarł do Tatiszczewa, gdzie formowała się 5. Dywizja Piechoty. Ojciec był dowódcą plutonu karabinów maszynowych w 13. pułku piechoty. Tadeusz trafił do kompanii podchorążych, a komisja skierowała go do kompanii marynarki wojennej. Ojciec odszukał ich wspólne zdjęcie zrobione jeszcze na Łotwie i napisał na nim dedykację: „Idź, synu, zwyciężaj, chcę widzieć cię admirałem. Tchórzem nie wracaj”. W relacji dedykacja ma datę 2 listopada 1942 roku (tak w źródle; do sprawdzenia: rozmowa odbyła się w Tatiszczewie, a w listopadzie 1942 Piktel był już w Wielkiej Brytanii, więc chodzi raczej o rok 1941).
Zimą przebywał w obozie w Kołtubance (dowódca kpt. Jankowski, szef chor. Kunc), gdzie ciężko chorował na zapalenie płuc. Potem przez Taszkient pojechał do Kirmine w Uzbekistanie, gdzie panował tyfus i dyzenteria. Kolejność i daty tego etapu w relacji nie zgadzają się z datami podróży do Wielkiej Brytanii (tak w źródle; do sprawdzenia).
Droga do Wielkiej Brytanii (1942)
Z Krasnowodska (4 kwietnia 1942) popłynął przez Morze Kaspijskie do Iranu. Dalej trasa wiodła przez Teheran, Achwas i Bombaj (statek „Awatea”, w innym miejscu „Evetey”) do Kapsztadu. 8 czerwca 1942 roku wylądował w Greenock. Tam dowiedział się, że jest w marynarce wojennej. Szkolił się w Plymouth (HMS Drake) i 27 lipca 1942 roku ukończył kurs radiotelegrafistów.
Na ORP Piorun (1942–1944)
5 grudnia 1942 roku dostał przydział na ORP Piorun. Radiostacją dowodził bosman Szymański, jego zastępcą był bosmanmat Kubicki. 29 grudnia 1942 roku okręt wyszedł w pierwszy dla Piktela rejs bojowy. W styczniu 1943 roku Piorun eskortował konwój do Murmańska (27 stycznia, bez strat), a 5 lutego wrócił do Scapa Flow.
Później Piktel brał udział w osłonie konwojów w rejonie Islandii i Wyspy Niedźwiedziej. W czasie operacji przeciw pancernikowi „Tirpitz” pełnił wachtę jako operator HFDF (namierzanie sygnałów okrętów podwodnych). Jego przydział bojowy to komora amunicyjna nr 4. Od maja (rok domyślnie 1943) okręt działał na Morzu Śródziemnym: Malta, Augusta na Sycylii, Salerno, Brindisi, Bari, Neapol. Piktel opisuje też wybuch statku z amunicją pod Salerno.
Po powrocie do Wielkiej Brytanii okręt przygotowywał się do inwazji. Pod koniec maja wszedł z „Błyskawicą”, „Tartarem” i „Juno” w skład 10. eskadry i patrolował w rejonie Wysp Normandzkich. Piktel opisuje start inwazji 5 czerwca i dobę zwłoki. Inwazja w Normandii rozpoczęła się 6 czerwca 1944 roku (kontekst, spoza wspomnień). W relacji wspomina, że zginął „Dragon”, na którym szefem artylerii był starszy bosman Kazimierz Bay.
Szkoła w Glasgow i powrót do Polski
5 lipca 1944 roku zastępca dowódcy, kpt. Kon, oznajmił mu, że jest oddelegowany do szkoły w Glasgow. Piktel zdał maturę w liceum handlowym w Glasgow, a potem studiował na politechnice (kurs „Radio and Television Colleges”). Mieszkał przy Balliol Street 27 z Władkiem Banasiewiczem. W Glasgow odwiedził go ojciec, który potem wyjechał do Polski i namawiał syna do powrotu.
Po wojnie
Pod koniec czerwca 1948 roku przypłynął do Gdyni. Całe powojenne życie zawodowe przepracował w porcie szczecińskim. Stanowisk, lat pracy ani daty śmierci źródło nie podaje.
Przebieg służby
| Okręt | Od | Do | Funkcja | Źródło |
|---|---|---|---|---|
| HMS Drake (ośrodek szkoleniowy w Plymouth) | czerwiec 1942 | 27 lipca 1942 | kurs radiotelegrafistów | „Tchórzem nie wracaj”, cz. 2 |
| ORP Piorun | 5 grudnia 1942 | 5 lipca 1944 | marynarz; komora amunicyjna nr 4, operator HFDF w radiostacji | „Tchórzem nie wracaj”, cz. 2 i 3 |
Stopień wojskowy Piktela nie jest w źródłach podany.
Wspomnienia i pamiątki
- Relacja Tadeusza Piktela nagrana przez Marka Koszura na taśmę magnetofonu reporterskiego w latach 80. XX w. Pierwsza redakcja tekstu powstała w sierpniu 1984 roku. Piktel autoryzował maszynopis listem.
- Skrócona wersja relacji brała udział w konkursie radiowej Trójki. Andrzej Turski wyemitował jej 8-minutowy fragment w „Radiokurierze” (rok nie podany).
- Fotografia z dedykacją ojca („Tchórzem nie wracaj”), przekazana przez Piktela Markowi Koszurowi. Autor chce przekazać oryginał rodzinie lub do archiwum.
- Relacja ukazała się w kwartalniku MORZE (cz. 1 w nr 4/2024) i na koszur.net w trzech częściach (2025).
Powiązania
- Kazimierz Bay: Piktel wspomina go jako szefa artylerii na „Dragonie” i nazywa „jednym z najwspanialszych marynarzy. Szczecinianinem”. Ta wzmianka zainspirowała artykuł Marka Koszura o Bayu.
- Leon Janowski: Marek Koszur pokazał Piktelowi pięć zdjęć i wymienił nazwisko Janowskiego. Piktel odpowiedział m.in.: „Na tym kutrze nikogo nie widać” i „Nas nie ma”. Ze źródeł nie wynika, czy znał Janowskiego osobiście.
Może go znasz?
- Czy ktoś zna dokładną datę i miejsce urodzenia Tadeusza Piktela? Czy 4 kwietnia 1924 roku się zgadza?
- Kiedy i gdzie zmarł? Czy mieszkał w Szczecinie do końca życia?
- Jak mieli na imię jego ojciec, matka i rodzeństwo? Co stało się z ojcem po powrocie do Polski?
- Na jakim stanowisku pracował w porcie szczecińskim i w jakich latach?
- Jaki miał stopień w marynarce i czy otrzymał odznaczenia?
- Czy rodzina ma jego zdjęcia z ORP Piorun lub z Glasgow? Marek Koszur szuka krewnych, aby przekazać im oryginał zdjęcia z dedykacją ojca.
Źródła
- Marek Koszur, „Tchórzem nie wracaj – cz. 1”, koszur.net, 11 stycznia 2025 (wcześniej: kwartalnik MORZE nr 4/2024).
- Marek Koszur, „Tchórzem nie wracaj – cz. 02”, koszur.net, 30 kwietnia 2025.
- Marek Koszur, „Tchórzem nie wracaj… – cz. 03”, koszur.net, 10 sierpnia 2025.
- Marek Koszur, „Chief Master Gunnery – Kazimierz Bay”, koszur.net, 6 listopada 2025 (wzmianka o Bayu z relacji Piktela, MORZE 2/2025).
- Marek Koszur, „Pamiętnik marynarza – cz. 3 (ostatnia)”, koszur.net, 18 października 2024 (rozmowa o zdjęciach Janowskiego).
