Akcje

Kazimierz Bay

Z Ludzie Morza


Kazimierz Bay
Urodzony1907 (wg syna Michała)
Zawód, stopieństarszy bosman, szef artylerii („Chief Master Gunnery”); po wojnie kapitan stateczku Białej Floty i pilot w porcie szczecińskim
PracaFlotylla Pińska (1939); Polska Marynarka Wojenna na Zachodzie (od 1941); Biała Flota i zespół pilotów w Szczecinie (po wojnie, ok. 30 lat)
StatkiORP Garland (od 1941); ORP Dragon (do 1944); ORP Conrad (do końca wojny); ORP Orkan (?)
Wykształceniegimnazjum w Katowicach
Materiały przekazałKazimierz Bay (relacja nagrana przez Marka Koszura w 1984 r.); synowie Michał i Bohdan Bay (wspomnienia, 2020)

Kazimierz Bay (ur. 1907) był starszym bosmanem Polskiej Marynarki Wojennej i szefem artylerii na okrętach ORP Garland i ORP Dragon. Przeszedł niewolę i sowieckie obozy, a do Wielkiej Brytanii dotarł przez Murmańsk. Po wojnie wrócił do Polski, osiadł w Szczecinie i około 30 lat pracował jako pilot w porcie szczecińskim. Tadeusz Piktel nazwał go „jednym z najwspanialszych marynarzy. Szczecinianinem”.

Życiorys

Dzieciństwo i młodość

Według syna Michała urodził się w 1907 roku. Rodzina pochodziła „zza Buga”, z Hnizdyczowa koło Stryja pod Lwowem. Ojciec Kazimierza był leśniczym. Przed I wojną światową rodzinę przeniesiono do Styrii w Austrii. W rodzinie było siedmioro dzieci, a Kazimierz był drugim od końca. Sam mówił, że chodził do gimnazjum w Katowicach. Od młodości chciał pływać.

Wrzesień 1939 i obozy w ZSRR

W 1939 roku służył we Flotylli Pińskiej. Po 17 września 1939 roku trafił do niewoli (według syna był internowany). Marynarze dostali rozkaz zamiany mundurów marynarskich na piechotne. Dotarł do Mińska, gdzie zwolniono go jako żołnierza piechoty. Próbował przedostać się na Zachód przez Rumunię, ale zatrzymano go na granicy. Został wywieziony na północ ZSRR i pracował w obozach w rejonie Workuty i Peczory.

„Chyba w sierpniu” (rok nie podany) został zwolniony. Pieszo doszedł do Czkałowa (obecnie Orenburg) i przez około dwa tygodnie był w obozie pod Kołtubanką. Lotników i marynarzy ewakuowano stamtąd do Wielkiej Brytanii przez Murmańsk.

Wielka Brytania i ORP Garland

Bay mówi: „Na początku ’41 byłem w Anglii” (tak w źródle; do sprawdzenia: data nie zgadza się z wcześniejszym zwolnieniem z obozu w sierpniu i pobytem pod Kołtubanką). Pierwszy przydział dostał na ORP Garland. Był tam bosmanem, potem starszym bosmanem i przez cały czas szefem artylerii. Dowódcą okrętu był według relacji kmdr Karol Namieśniowski.

Na Garlandzie brał udział w konwojach. Opisuje sztorm między Islandią a Grenlandią, eskortę konwoju z Nowej Fundlandii, liniowiec „Pasteur” z lotnikami oraz konwoje murmańskie. „W lipcu” (rok nie podany) okręt wrócił do Anglii.

ORP Dragon i inwazja w Normandii

Tadeusz Piktel wspomina: „Na »Dragonie« szefem artylerii był starszy bosman Kazimierz Bay”. Leon Janowski i Marek Koszur również opisują Baya jako szefa artylerii ORP Dragon. Sam Bay w nagraniu mówi, że podczas inwazji w Normandii został storpedowany „na krążowniku”, ale nazwy okrętu nie podaje. Większość załogi zabrały amerykańskie niszczyciele. Na wraku zostało kilku ludzi, m.in. kmdr Dzienisiewicz, Paliga i Bay. Spędzili tam około dwóch tygodni pod bombardowaniem. ORP Dragon został trafiony 8 lipca 1944 roku (kontekst, spoza wspomnień).

Syn Michał mówi, że ojciec był w desancie w operacji Overlord „26 czerwca” (tak w źródle; do sprawdzenia). Inwazja w Normandii rozpoczęła się 6 czerwca 1944 roku (kontekst, spoza wspomnień). Bay opisuje też służbę obok pancernika „Rodney”.

Wojnę zakończył na ORP Conrad. Strona „Kazimierz Bay” na koszur.net (2020) wymienia wśród jego okrętów także ORP Orkan, czego nie potwierdza artykuł z 2025 roku (do sprawdzenia).

Po wojnie

Po wojnie zdecydował się wrócić do Polski. W Krakowie miał żonę Tamarę i syna Witka. Osiadł w Szczecinie. Najpierw pracował jako kapitan stateczku Białej Floty, potem trafił do zespołu pilotów i według syna przepracował tam 30 lat. Według relacji nie mógł pływać w marynarce handlowej. Wśród kolegów z pracy wymienia Tadka Talbucha, Pęskiego i Trojanowskiego.

Synowie Michał i Bohdan mówią, że ich matka była drugą żoną ojca. Była partyzantką AK i zmarła dwa i pół miesiąca po urodzeniu Bohdana. Według Michała ojciec miał 48 lat, gdy on się urodził. Michał wspomina też o żonie ojca, „znanej śpiewaczce operetkowej”, której nazwiska nie podaje. Kolejność małżeństw nie jest w źródle jasna (do sprawdzenia).

Bay lubił pasjanse, brydża, fajkę i czytanie encyklopedii. Miał jamnika. W 1984 roku mieszkał w willi przy ul. Marii Konopnickiej na szczecińskim Pogodnie. O swoich odznaczeniach mówił tylko: „Niemało medali mam za moją służbę”. Daty śmierci źródła nie podają.

Przebieg służby

Okręt Od Do Funkcja Źródło
Flotylla Pińska b.d. 1939 b.d. „Chief Master Gunnery – Kazimierz Bay” (2025)
ORP Garland 1941 (?) b.d. bosman, potem starszy bosman; szef artylerii „Chief Master Gunnery – Kazimierz Bay” (2025)
ORP Dragon b.d. 1944 (?) starszy bosman, szef artylerii „Tchórzem nie wracaj… – cz. 03”; „Pamiętnik marynarza – cz. 1”; „Chief Master Gunnery – Kazimierz Bay”
ORP Conrad b.d. koniec wojny b.d. „Chief Master Gunnery – Kazimierz Bay” (2025); „Kazimierz Bay” (2020)
ORP Orkan (?) b.d. b.d. b.d. tylko „Kazimierz Bay” (2020); do sprawdzenia

Na stronie z 2020 roku jest ilustracja „przebieg służby” Baya. Jej treści nie udało się odczytać.

Wspomnienia i pamiątki

  • Nagranie z 1984 roku: Marek Koszur nagrał Baya na taśmę reporterską podczas trzech lub czterech spotkań w jego willi na Pogodniu. Taśma jest w archiwum autora. Bay nie zostawił spisanych wspomnień. Marek Koszur cytuje go: „wszystko spisałem, ale spaliłem”.
  • Odsłuchanie w 2020 roku: w czerwcu 2020 roku synowie Michał i Bohdan (obaj architekci) oraz wnuki Anna i Aleksander wysłuchali nagrania. Ich wspomnienia weszły do artykułu z 2025 roku.
  • Zdjęcia: trzy zdjęcia Baya na stronie „Kazimierz Bay” (2020), w tym jedno podpisane „Chief gunnery officer”. Strona pokazuje też zdjęcia medali morskich, ale nie łączy ich wprost z Bayem.
  • Publikacje: artykuł w kwartalniku MORZE oraz wersja filmowa na YouTube.

Powiązania

  • Tadeusz Piktel: w swojej relacji (MORZE 2/2025) wspomina Baya jako szefa artylerii na „Dragonie”. Ta wzmianka skłoniła Marka Koszura do napisania artykułu o Bayu.
  • Leon Janowski: w pierwszej części „Pamiętnika marynarza” Marek Koszur opisuje Baya jako szefa artylerii ORP Dragon. Pisze, że spędził u niego kilka poranków w Szczecinie. Bezpośredniej znajomości Baya z Janowskim źródła nie potwierdzają.

Może go znasz?

  • Kiedy i gdzie dokładnie urodził się Kazimierz Bay? Czy w Hnizdyczowie?
  • Kiedy i gdzie zmarł? Gdzie jest pochowany?
  • W którym roku dotarł do Wielkiej Brytanii: w 1941 czy w 1942?
  • Czy służył na ORP Orkan?
  • Jakie miał odznaczenia? Czy medale się zachowały?
  • Jak miały na imię jego żony? Co stało się z synem Witoldem (Witkiem) z Krakowa?
  • W jakich latach pracował w Białej Flocie i jako pilot w porcie szczecińskim?
  • Czy ktoś ma jego zdjęcia z ORP Dragon lub ORP Garland albo pamięta go z pracy w porcie?

Posłuchaj i obejrzyj

Źródła